Vì Sao Nhiều Người Cảm Thấy Chóng Mặt Khi Đứng Dậy?

Đang ngồi hoặc nằm mà đứng dậy đột ngột, nhiều người cảm thấy hoa mắt, choáng váng trong vài giây. Cảm giác này thường tự hết nhanh, nhưng cũng khiến không ít người lo lắng, đặc biệt khi nó lặp lại thường xuyên.

Bài viết dưới đây giải thích cơ chế gây ra hiện tượng này, cùng những nguyên nhân phổ biến nhất.

1. Chóng Mặt Khi Đứng Dậy Là Hiện Tượng Gì?

Hiện tượng này trong y khoa gọi là hạ huyết áp tư thế đứng (orthostatic hypotension), xảy ra khi huyết áp giảm đột ngột lúc chuyển từ tư thế ngồi hoặc nằm sang đứng. Về mặt định nghĩa, huyết áp tâm thu phải giảm hơn 20mmHg hoặc huyết áp tâm trương giảm hơn 10mmHg trong vòng 3 phút sau khi đứng dậy mới được xem là hạ huyết áp tư thế.

2. Cơ Chế Đằng Sau Cảm Giác Chóng Mặt Này

Khi đứng dậy, trọng lực kéo máu dồn xuống hai chân, khiến huyết áp bắt đầu giảm. Để bù lại, tim đập nhanh hơn nhằm bơm nhiều máu hơn, đồng thời mạch máu co lại để ngăn máu ứ đọng ở chân. Đây là phản xạ tự nhiên của cơ thể diễn ra chỉ trong vài giây.

Vấn đề xảy ra khi phản xạ này chậm hơn bình thường hoặc không đủ mạnh, khiến não tạm thời nhận được ít máu và oxy hơn cần thiết trong khoảnh khắc đó — đây chính là lúc cảm giác hoa mắt, choáng váng xuất hiện.

3. Những Nguyên Nhân Thường Gặp

3.1. Mất Nước

Cơ thể thiếu nước làm giảm tổng lượng máu lưu thông, khiến phản xạ bù trừ huyết áp khi đứng dậy trở nên kém hiệu quả hơn. Đây là một trong những nguyên nhân phổ biến và dễ khắc phục nhất.

3.2. Tuổi Tác Và Một Số Loại Thuốc

Phản xạ điều chỉnh huyết áp có xu hướng yếu dần theo tuổi tác, khiến tình trạng này phổ biến hơn ở người lớn tuổi. Một số loại thuốc, đặc biệt là thuốc điều trị huyết áp cao và thuốc lợi tiểu, cũng có thể ảnh hưởng đến các phản xạ này.

3.3. Đứng Dậy Sau Khi Ăn No

Ở một số người, huyết áp có thể giảm trong khoảng 30 phút đến 2 giờ sau một bữa ăn lớn, đặc biệt là bữa ăn nhiều tinh bột. Đây gọi là hạ huyết áp sau ăn, xảy ra do lượng máu tập trung nhiều hơn về hệ tiêu hóa để hỗ trợ quá trình hấp thu.

4. Ai Dễ Gặp Tình Trạng Này Hơn?

Người lớn tuổi là nhóm dễ gặp nhất do phản xạ mạch máu suy giảm theo thời gian. Phụ nữ mang thai, người đang dùng thuốc huyết áp hoặc lợi tiểu, người có bệnh tim mạch, và người vừa trải qua thời gian dài nằm nghỉ do bệnh hoặc phẫu thuật cũng thuộc nhóm nguy cơ cao hơn.

5. Cách Giảm Cảm Giác Chóng Mặt Khi Đứng Dậy

• Đứng dậy từ từ theo từng giai đoạn: ngồi dậy trước, giữ vài giây rồi mới đứng hẳn
• Uống đủ nước trong ngày, đặc biệt vào những ngày thời tiết nóng
• Cử động nhẹ cổ chân, co duỗi chân vài lần trước khi đứng dậy hẳn
• Chia nhỏ bữa ăn thay vì ăn quá no trong một lần, nhất là với người hay bị chóng mặt sau ăn
• Tránh đứng dậy đột ngột ngay sau khi tắm nước nóng hoặc ở nơi có nhiệt độ cao

6. Khi Nào Cần Đi Khám?

Nếu tình trạng chóng mặt khi đứng dậy xảy ra thường xuyên, kèm theo ngất xỉu, từng bị té ngã do chóng mặt, hoặc xuất hiện sau khi bắt đầu dùng một loại thuốc mới, nên đi khám để được đánh giá cụ thể thay vì chỉ tự điều chỉnh thói quen sinh hoạt.

Tóm Lại

Chóng mặt khi đứng dậy phần lớn đến từ việc máu tạm thời chưa kịp lưu thông đều lên não trong lúc cơ thể thay đổi tư thế đột ngột. Với hầu hết trường hợp nhẹ, chỉ cần đứng dậy từ từ và uống đủ nước là đủ để cải thiện, nhưng nếu tình trạng lặp lại thường xuyên, đây có thể là dấu hiệu cần được bác sĩ kiểm tra kỹ hơn.

_

>> Xem thêm: Uống Nước Trước Khi Ngủ Có Tốt Không?

>> Xem thêm: Ngồi Vắt Chéo Chân Có Hại Cho Cột Sống Không?